Kontusz szlachecki w historii

Kontusz szlachecki w historii

 

Istnieje w polskiej modzie element, który jest uważany za narodowy strój męski, bez względu na region polski, z którego wywodzi się dana osoba. Mowa tutaj o kontuszu, który w XVII i w XVIII wieku podbijał polskie dwory szlacheckie. Jak wiadomo, był to strój polskiej szlachty, czasami również przez zamożne mieszczaństwo. Oczywiście, jest on kojarzony ze szlacheckością, czyli z wyższą warstwą polskiego społeczeństwa.

Kontusz, a pojęcie polskości

kontusze szlacheckieW pewnym sensie kontusz był odbiciem polskości w zróżnicowanej etnicznie Rzeczypospolitej. Polskość, w XVII i w XVII wieku oznaczała przynajmniej kilka rzeczy, które jednocześnie nie wykluczały, że wśród osób spełniających te warunki ktoś nie musiał identyfikować się jako Polak. Po pierwsze, była to osoba zamieszkująca lub pochodząca z któregoś z regionu, które w dokumentach Rzeczypospolitej były pieczętowane orłem białym: Wielkopolska, Kujawy, Mazowsze, Śląsk oraz Małopolska. Po drugie, wyodrębniło się pewne rozumienie polskości jako reprezentowanie pewnego stanu. Jeżeli spytalibyśmy w XVII lub w XVIII wieku osoby zagranicznej, o to, z kim utożsamiają Polaka, to zapewne usłyszelibyśmy, że jest on szlachcicem. Polskość jako klasowość i pewnego rodzaju ekskluzywność funkcjonowała w wyobrażeniu wielu narodów aż do XX wieku, gdzie wraz z nadciągającym bolszewizmem miał on przynosić wyzwolenie chłopów, mieszczan i robotników z ucisku polskiej klasowości arystokratycznej. Po trzecie, polskość nie wykluczała odmiennego lub wieloetnicznego pochodzenia oraz hołdowanie różnym kulturom, czy wyznawanie różnych religii. Można było mówić o Polaku, nawet jeżeli ktoś miał pochodzenie niderlandzkie, był Żydem, ale posiadał pochodzenie oraz stan, który sprawiał, że mówimy o szlachcicu. Kontusze szlacheckie były zatem kwintesencją tego, o czym myśleli ludzie żyjący w czasach Pierwszej Rzeczypospolitej o Polakach i o polskości. Stąd do dzisiaj, kontusz szlachecki jest synonimem wielokulturowości i wieloetniczności Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Kontusz szlachecki odszedł do lamusa wraz z upadkiem wielonarodowej monarchii na rzecz państw narodowych.

Dzisiaj, ubiory historyczne świadczące o pewnej epoce funkcjonują w muzeach, w reprodukcjach historycznych, we mglistej świadomości społecznej żywionej popularnymi produkcjami i wystawami. Kontusze szlacheckie wracają czasami do łask w różnego rodzaju imprezach popularyzatorskich lub w imprezach ludowych. Warto pamiętać, jaki kontekst nosi za sobą noszenie kontusza szlacheckiego i co sobą reprezentuje.